Dit onlineplatform is speciaal gecreëerd voor de tentoonstelling Nicola L. — Toen de aarde de andere kant op draaide, die loopt van 25 juni tot en met 18 oktober 2026. Het brengt archiefmateriaal, films en essays samen die de belangrijkste thema’s in het artistieke werk van Nicola L. op een nieuwe manier belichten.

Nicola L. — Toen de aarde de andere kant op draaide 
26 jun - 18 okt 2026

Nicola L., Silence, 1972, Collectie M HKA, Antwerpen / Collectie Vlaamse Gemeenschap © Nicola L. Collection & Archive

“De huid is voor mij een obsessie. De verschillende huiden, de sensaties, de huid van dingen. Alles heeft een huid, het is het leven,” 

schreef Nicola L. tijdens het maken van de participatieve installatie La Chambre en Fourrure (1970). Voor de kunstenaar was de huid een ontmoetingsruimte: iets dat je kon delen en bewonen, maar ook doordringen en transformeren. De manier waarop ze naar de huid kijkt, komt ook tot uiting in haar benadering van architectuur, objecten, omgevingen en sociale relaties. In haar werk versmelten lichamen, verdwijnen ze in collectieve structuren of bewonen ze samen sculpturale vormen. Nicola stelt zachtheid, horizontaliteit en participatie voor als manieren om kunst, maar ook het gemeenschapsleven, te verbeelden.
Toen de aarde de andere kant op draaide brengt werken samen van een kunstenaar die consequent de grenzen uitdaagde tussen beeldhouwkunst, performance, design, film en belichaamde ervaring. Vanaf de jaren 60 werkte Nicola in Parijs, Brussel, Ibiza en later New York. Haar unieke beeldtaal vertrekt vanuit collectiviteit, sensualiteit en transformatie. Haar praktijk werd gevormd door de politieke en culturele verschuivingen van die periode: feminisme, anti-oorlogsbewegingen, experimenteel theater, conceptuele kunst en nieuwe vormen van gemeenschappelijk leven.

Exhibition trailer: Nicola L. — When the Earth Turned the Other Way | M HKA
Video by Eyes-Screen
 

De tentoonstelling belicht vooral Nicola’s sleuteljaren in België en Frankrijk aan het eind van de jaren 60 en in de jaren 70. Ze experimenteerde toen intensief en werkte nauw samen met kunstenaars en critici uit heel Europa. Het was in Brussel en Antwerpen dat veel van haar iconische werken voor het eerst werden tentoongesteld en geproduceerd, vaak met de steun van lokale kunstenaars of vakmensen. Haar vriendschap met Marcel Broodthaers zou zeker belangrijk blijken. Ze deelden een interesse in surrealisme en poëtische vervreemding en in het omvormen van alledaagse voorwerpen tot objecten met een onverwachte betekenis.
Het werk van Nicola L. laat zich niet in vaste categorieën indelen. Haar beroemde Pénétrables nodigen je uit om een sculptuur binnen te gaan alsof je in een andere huid stapt. Daardoor verdwijnt het onderscheid tussen kunstwerk en deelnemer. Met haar ‘functionele sculpturen’ maakt ze van meubilair of huisraad antropomorfe aanwezigheden: voeten worden banken, ogen worden lampen, lichamen worden kasten. De werken ontwrichten conventionele hiërarchieën tussen kunst en design, tussen functionaliteit en verbeelding. Ze stellen ook een alternatief idee van collectiviteit voor, waarbij nabijheid, kwetsbaarheid en gedeelde ervaring belangrijk zijn.   
De performatieve verkenning van het lichaam is een centraal thema van de tentoonstelling. Nicola’s kunstwerken bewegen zich vaak tussen het publieke en het huiselijke, het individuele en het collectieve. Ze bevraagt hoe lichamen zich verhouden tot sociale structuren. Ze benadert het vrouwelijk lichaam niet als een vaste identiteit, maar als een plek van transformatie en politieke zeggingschap.
Toen de aarde de andere kant op draaide, de titel van de tentoonstelling, is ontleend aan een graphic novel die Nicola creëerde toen ze enkele maanden gevangen werd gehouden in Beiroet in 1969. Tijdens deze geïsoleerde en onzekere periode tekende ze een speculatief verhaal waarbij handen, voeten en gefragmenteerde lichamen ronddwalen door desolate landschappen. De titel roept een wereld op die haar gevoel voor richting heeft verloren – politiek, emotioneel en fysiek. Het suggereert zowel breuk als mogelijkheid: een moment waarop dominante systemen wankelen en nieuwe relatievormen denkbaar worden.
Centraal in de tentoonstelling staat Red Coat (1970), een kledingstuk voor elf deelnemers. De jas werd ‘gedoopt’ in de zee bij Ibiza en gebruikt tijdens performances in heel Europa. Het werk belichaamt Nicola L.’s visie op kunst als een gedeelde ervaring: 

“De jas zou van plastic worden gemaakt en zou passen als een huid: ‘Same Skin For Everybody."

Nicola’s beschrijving vat de utopische impuls samen die door haar hele oeuvre loopt: een verlangen om manieren van samenhorigheid te bedenken die de sociale scheidslijnen overstijgen, zonder de individualiteit binnen het collectieve geheel te verliezen.
Toen de aarde de andere kant op draaide presenteert het werk van Nicola L. als een levendig voorstel voor het heden: tegelijkertijd speels en radicaal, intiem en politiek, geworteld in de overtuiging dat zelfs de kleinste gebaren de manier waarop we samen in de wereld leven, kunnen veranderen.
In deze bezoekersgids vind je een reeks fragmenten uit de memoires die de kunstenaar in het laatste tien jaar van haar leven schreef. Zo laat de tentoonstelling Nicola L. zelf aan het woord: ze vertelt hoe specifieke kunstwerken ontstonden. Op een speciaal ontworpen digitaal platform vind je bovendien archiefmateriaal, films en essays die sleutelthema’s in de artistieke praktijk van Nicola L. herinterpreteren.

Nicola L. — When the Earth Turned the Other Way (teaser)

In conversation with Christophe Lanzenberg — When the Earth Turned the Other Way | M HKA
Video by Eyes-Screen

Over Nicola L.

Nicola L. inside La Chambre en Fourrure at Gallery Alexandra Monett in Brussels, 1975, Courtesy Nicola L. Collection & Archive and Alison Jacques © Nicola L. Collection & Archive

Nicola L. (1932–2018) was een Franse kunstenaar die de grenzen tussen kunst, object-zijn en sociale relaties kritisch onderzocht. Geboren in Marokko en later actief in Parijs, Brussel, New York en Ibiza, voedde haar nomadische leven een transnationale en gemeenschapsgerichte benadering van kunst maken. Vanaf het einde van de jaren 60 ontwikkelde ze een eigenzinnig oeuvre met zachte sculpturen, omgevingen en participatieve performances waarin gebruik, aanraking en collectieve ervaring centraal staan.
Hoewel haar werk raakvlakken heeft met het Nouveau Réalisme, laat het zich niet gemakkelijk in een kunststroming onderbrengen. Het vertrekt vanuit een feministische politiek die wortelt in het activeren van het lichaam. Fragmentatie, schaal en chromatische intensiteit keren terug als strategieën waarmee lichamen worden vermenigvuldigd, gedeeld of tijdelijk verenigd.
Nicola L.’s werk stelde kunst consequent voor als een geleefd, sociaal proces eerder dan als een statisch object, en anticipeerde zo op latere discoursen rond participatie, relationaliteit en belichaamde toeschouwerservaring.

Gecureerd door Joanna Zielinska
Met dank aan de Nicola L. Collection & Archive. 

Zaalzicht Nicola L. — Toen de aarde de andere kant op draaide, M HKA, Antwerpen, 2026
© Nicola L. Collection & Archive — foto's: We Document Art, 2026

Klik hier om de tentoonstellingsbrochure te downloaden of ga verder naar het volgende hoofdstuk
 → EEN CHRONOLOGIE VAN HET WERK: Verteld door Nicola L.→

*Coverfoto's: gebaseerd op originele foto's van de performance Red Coat in Antwerpen, 1976. Archief van het ICC. © Nicola L. Collectie & Archief